Welke borstonderzoeken zijn er? Van mammografie tot echo, MRI en de nieuwste technieken

Als het over borstonderzoek gaat, denken de meeste vrouwen meteen aan een mammografie. Maar wist je dat er veel meer manieren zijn om naar borstweefsel te kijken?

Een mammografie. Een 3D-mammografie. Een echografie. Een MRI. Een contrast-mammografie.
Thermografie. En er komen steeds nieuwe technieken bij. Dat is eigenlijk heel logisch.

Want je borst is geen stilstaand plaatje. Het is levend weefsel. En iedere onderzoekstechniek kijkt op een andere manier. De ene techniek kijkt vooral naar structuur. De andere naar doorbloeding of activiteit. De ene gebruikt röntgenstraling. De andere geluidsgolven of een magnetisch veld. Daarom bestaat er niet één onderzoek dat voor iedere vrouw en iedere situatie het beste is.

In deze blog zet ik de verschillende onderzoeken voor je op een rij. Want hoe meer je weet, hoe beter je kunt meedenken over je eigen borstgezondheid.

Mammografie

Een mammografie is een röntgenfoto van de borst. De borst wordt tussen twee platen geplaatst en kort samengedrukt. Door de borst samen te drukken wordt het weefsel dunner en overlappen structuren minder. Daardoor kan de radioloog afwijkingen beter beoordelen. Bovendien is voor een goede röntgenfoto minder straling nodig. Mammografie is een belangrijke techniek voor het vroeg ontdekken van borstkanker.

 

De voordelen

• Het is een goed onderzocht onderzoek.
• Mammografie kan kleine afwijkingen en met name bepaalde microcalcificaties zichtbaar maken.
• Het onderzoek gebruikt een relatief lage dosis röntgenstraling.
• Mammografie is de belangrijkste beeldvormingstechniek binnen bevolkingsonderzoek naar borstkanker.

De nadelen

• Er wordt ioniserende straling gebruikt.
• De borst wordt gecomprimeerd. Voor sommige vrouwen is dat onaangenaam of pijnlijk.
• Bij zeer dicht borstweefsel kunnen afwijkingen minder goed zichtbaar zijn doordat klierweefsel en een afwijking beide wit kunnen afbeelden.
• Een mammografie geeft vooral informatie over de structuur van het borstweefsel.

De compressie duurt gelukkig maar kort. De meeste vrouwen verdragen het onderzoek goed, hoewel een deel het als pijnlijk ervaart.

Goed om te weten: dicht borstweefsel betekent niet dat een mammografie geen waarde heeft. Het betekent wel dat de gevoeligheid van mammografie kan afnemen en dat aanvullende beeldvorming soms zinvol kan zijn.

 

3D-mammografie of tomosynthese

Bij tomosynthese wordt de borst vanuit meerdere hoeken met röntgenstraling opgenomen. Een computer maakt daar vervolgens dunne beeldlagen van. Je kunt het zien als een soort 3D-mammografie.

Het grote voordeel is dat het borstweefsel laag voor laag kan worden bekeken. Overlappend weefsel kan daardoor soms beter worden beoordeeld dan op een gewone 2D-mammografie.

Voordelen

• Meer informatie over de structuur van het borstweefsel.
• Minder last van overlappend weefsel.
• Kan bepaalde afwijkingen beter zichtbaar maken.

Nadelen

• Er wordt nog steeds röntgenstraling gebruikt.
• De borst wordt nog steeds gecomprimeerd.
• Het is niet automatisch voor iedere vrouw de beste of noodzakelijke techniek.
• De meerwaarde hangt onder andere af van de situatie, leeftijd en borstdichtheid.

Tomosynthese is dus geen compleet ander soort onderzoek, maar een verdere ontwikkeling van de mammografie.

Echografie

Bij echografie wordt gekeken met geluidsgolven.

Er wordt gel op de huid aangebracht en met een echokop over de borst bewogen. De geluidsgolven worden door het weefsel teruggekaatst en omgezet in een beeld.

Voordelen

• Geen röntgenstraling.
• De borst hoeft niet te worden platgedrukt.
• Het onderzoek is over het algemeen pijnloos en comfortabel.
• Je kunt tijdens het onderzoek meestal direct meekijken.
• Een echo kan goed onderscheid maken tussen bijvoorbeeld een met vocht gevulde cyste en een vaste afwijking.
• Echografie is bijzonder nuttig bij een voelbare afwijking en bij verschillende diagnostische situaties.
• Het is ook geschikt voor vrouwen bij wie mammografie minder geschikt is, zoals tijdens zwangerschap, afhankelijk van de klinische situatie.

Nadelen

Een echo heeft ook beperkingen.

• De kwaliteit van het onderzoek is mede afhankelijk van de apparatuur én de deskundigheid en ervaring van degene die het onderzoek uitvoert.
• Een echo is bovendien geen perfecte vervanging voor een mammografie. Sommige afwijkingen, waaronder bepaalde microcalcificaties, zijn met mammografie beter zichtbaar. Daarom wordt echografie binnen de reguliere borstzorg vaak aanvullend gebruikt.

En dicht borstweefsel?

Juist daar kan echografie een belangrijke aanvullende rol spelen. Bij vrouwen met dicht borstweefsel kan echografie afwijkingen zichtbaar maken die op mammografie minder goed te zien zijn. Tegelijkertijd kan echografie ook leiden tot extra onderzoeken van afwijkingen die uiteindelijk goedaardig blijken.

 

MRI van de borst

Een MRI werkt heel anders. Er wordt geen röntgenstraling gebruikt. Met een sterk magnetisch veld en radiogolven worden zeer gedetailleerde beelden gemaakt. Bij een borst-MRI wordt meestal contrastvloeistof via een infuus toegediend.

Voordelen

• Geen ioniserende straling.
• Zeer gevoelig voor het aantonen van bepaalde borstafwijkingen.
• Geeft veel informatie over de structuur én het gedrag van weefsel na contrasttoediening.
• Speelt een belangrijke rol bij vrouwen met een hoog risico op borstkanker.
• Bij vrouwen met extreem dicht borstweefsel heeft MRI in onderzoek een belangrijke aanvullende waarde laten zien. EUSOBI adviseert daarom MRI-screening bij vrouwen met extreem dicht borstweefsel, binnen een passend screeningsprogramma.

Nadelen

• Je ligt in een vrij krappe MRI-scanner.
• Het onderzoek duurt langer dan een echo.
• Er is meestal contrastmiddel nodig.
• Een infuus is noodzakelijk.
• Contrastmiddelen kunnen bijwerkingen geven; ernstige reacties zijn zeldzaam.
• MRI kan relatief veel afwijkingen vinden die uiteindelijk goedaardig blijken en daardoor leiden tot extra onderzoeken.
• Het onderzoek is duurder en minder gemakkelijk beschikbaar.

EUSOBI benadrukt dat contrast-MRI zeer waardevol kan zijn, maar dat er ook aandacht moet zijn voor de mogelijke nadelen van contrastmiddelen.

 

Verkorte MRI: abbreviated MRI

En dan komen we bij een interessante ontwikkeling.

Een abbreviated MRI, ook wel verkorte MRI genoemd, gebruikt een verkort MRI-protocol. Het doel is om de voordelen van MRI te behouden, maar het onderzoek sneller en mogelijk goedkoper te maken. Dit is een techniek waar veel onderzoek naar wordt gedaan. Vooral bij vrouwen met dicht borstweefsel is de belangstelling groot.

Maar hier geldt dat veelbelovend nog niet automatisch betekent dat iets al de standaardzorg is.

De plaats van abbreviated MRI in bevolkingsonderzoek en de optimale doelgroep worden nog onderzocht.

 

6. Contrast Enhanced Mammography – CEM

Een andere relatief nieuwe ontwikkeling is contrast-enhanced mammography, oftewel CEM. Je kunt het zien als een combinatie van mammografie en informatie over contrastopname. Je krijgt hierbij contrastmiddel via een infuus. Vervolgens worden mammografische beelden gemaakt. Het contrast kan gebieden met verhoogde bloedvoorziening zichtbaar maken.

Voordelen

• Gebruikt de vertrouwde basis van mammografie.
• Geeft naast anatomische informatie ook informatie over contrastopname.
• Kan in bepaalde situaties een alternatief of aanvulling zijn op MRI.
• Het onderzoek duurt doorgaans korter dan een MRI.

Nadelen

• Er wordt röntgenstraling gebruikt.
• Er is contrastmiddel nodig.
• Er is een infuus nodig.
• Er kunnen contrastreacties optreden.
• De techniek is nog niet overal onderdeel van de standaard borstscreening.

CEM is momenteel een van de technieken waar binnen de Europese borstbeeldvorming veel belangstelling voor bestaat. EUSOBI heeft er inmiddels specifiek onderzoek en aanbevelingen over gepubliceerd.

 

7. Automatische echografie

Naast de gewone echo bestaat er ook automated whole-breast ultrasound (ABUS). Hier wordt niet alleen met de hand één gebied onderzocht, maar wordt een groter deel of de gehele borst systematisch met echografie in beeld gebracht. Het voordeel daarvan is dat er minder afhankelijkheid kan zijn van de vraag waar de onderzoeker precies met de echokop kijkt.

EUSOBI noemt automated whole-breast ultrasound als een van de nieuwe ontwikkelingen binnen de echografie.

Maar ook hier geldt dat een technische verbetering een onderzoek niet automatisch beter maakt voor iedere vrouw. De kwaliteit van de beelden, interpretatie, apparatuur en de klinische context blijven belangrijk.

 

8. Elastografie

Elastografie is een uitbreiding van echografie. Hierbij wordt gekeken naar de stijfheid van weefsel. Een afwijking kan bijvoorbeeld harder of stijver zijn dan het omliggende weefsel. Dat geeft de onderzoeker extra informatie naast het gewone echo-beeld.

Het kan helpen bij het beoordelen van bepaalde afwijkingen en kan in sommige situaties bijdragen aan het onderscheid tussen goedaardige en verdachte afwijkingen. EUSOBI noemt elastografie als een van de aanvullende technieken binnen echografie. Maar ook elastografie is geen zelfstandige test die kan vertellen of iets wel of geen kanker is.

 

9. Contrast-enhanced ultrasound

Er wordt ook onderzoek gedaan naar contrast-enhanced ultrasound (CEUS). Hierbij wordt een speciaal contrastmiddel gebruikt om de bloedstroom en vaatpatronen beter zichtbaar te maken. Dat is interessant omdat tumoren vaak een andere vaatvoorziening hebben dan normaal weefsel. CEUS is echter nog geen standaardonderzoek voor iedere vrouw met borstklachten. Het is vooral een voorbeeld van hoe echografie zich verder ontwikkelt.

 

10. Thermografie

En dan is er thermografie. Thermografie gebruikt een infraroodcamera om temperatuurpatronen aan het oppervlak van het lichaam zichtbaar te maken.

Het onderzoek is:

• contactloos;
• zonder röntgenstraling;
• zonder compressie;
• en over het algemeen comfortabel.

Maar thermografie kijkt anders dan mammografie, echo of MRI. Het maakt geen beeld van de structuur van het borstweefsel. Het brengt temperatuurpatronen aan het huidoppervlak in kaart.

Dat maakt thermografie interessant vanuit een fysiologisch perspectief, maar het is belangrijk om duidelijk te zijn over de beperkingen.

Thermografie is op dit moment geen vervanging voor mammografie voor borstkankerscreening. De FDA waarschuwt daar expliciet voor en stelt dat thermografie niet is aangetoond als zelfstandige methode om vroege borstkanker op te sporen.

Daarom zou ik thermografie vooral zien als een andere manier van kijken, niet als een alternatief waarmee je andere borstonderzoeken één-op-één kunt vervangen.

Dus… welk borstonderzoek is het beste?

Dat is misschien wel de belangrijkste vraag. En het eerlijke antwoord is: dat hangt ervan af.

Van je leeftijd. Van je klachten. Van je borstdichtheid. Van je persoonlijke risico. Van wat er tijdens een eerder onderzoek is gezien. En soms ook van wat je zelf belangrijk vindt.

Er is geen onderzoek dat op alle punten het beste scoort.

Kijk maar:

Onderzoek	Straling	Compressie	Contrast	Comfort	Waar kijkt het vooral naar?
Mammografie	Ja	Ja	Nee	Wisselend	Structuur
3D-mammografie	Ja	Ja	Nee	Wisselend	Structuur in lagen
Echografie	Nee	Nee	Nee	Meestal comfortabel	Structuur
MRI	Nee	Nee	Meestal ja	Wisselend	Structuur + contrastopname
Abbreviated MRI	Nee	Nee	Meestal ja	Wisselend	Structuur + contrastopname
CEM	Ja	Ja	Ja	Wisselend	Structuur + contrastopname
Elastografie	Nee	Nee	Nee	Comfortabel	Structuur + stijfheid
Thermografie	Nee	Nee	Nee	Zeer comfortabel	Temperatuurpatronen

Deze tabel is bewust vereenvoudigd. De geschiktheid van een onderzoek hangt af van de individuele situatie.

Verschillende onderzoeken zijn geen concurrenten

Dat vind ik misschien wel het belangrijkste om mee te geven. Een echo hoeft niet de “tegenhanger” van een mammografie te zijn. En een MRI hoeft niet de “betere echo” te zijn. Het zijn verschillende technieken die verschillende informatie geven. Een mammografie kan bijvoorbeeld heel goed microcalcificaties laten zien. Een echo kan juist heel mooi laten zien hoe een voelbare afwijking eruitziet en of deze met vocht gevuld is. Een MRI is zeer gevoelig en geeft informatie over contrastopname. Thermografie kijkt naar temperatuurpatronen aan het oppervlak. En nieuwe technieken proberen steeds meer van deze informatie met elkaar te combineren.

Borstonderzoek begint bij goede informatie

Misschien is dat uiteindelijk waar het bij borstgezondheid om draait. Niet één onderzoek tot winnaar uitroepen. Maar begrijpen dat iedere techniek zijn eigen sterke kanten en beperkingen heeft. En dat de beste keuze soms een combinatie van onderzoeken is.

Heb je een klacht of merk je een verandering aan je borst? Bespreek dit altijd met je huisarts.